انتخابات براي رأي آوردن است. عادي است که انتخابات هميشه صحنه شعارهاي پوپوليستي باشد؛ البته واضح است که اين رويه خيلي خطرناک و نوميدکننده است اما اين نوشته در پي ارزش‏گذاري رفتارهاي انتخاباتي گروه‏ها و قبايل سياسي نيست.

با يک مرور ساده‏ي ذهني به ياد مي‏آوريم که سطح شعارهاي عوامانه و مردم‏فريب در انتخابات‏هاي مختلف در کدام گروه‏ها بيش‏تر و غليظ‏تر بوده است. هميشه آن‏ها که خواسته‏اند خود را ناجي يک ملت معرفي کنند و همه چيز را از نو بسازند، مجبور بوده‏اند در روزهاي انتخابات تا مي‏توانند و مي‏شود حرف‏هاي آرماني بزنند. شايد قابل توجيه باشد که يک گروه سياسي براي رسيدن به قدرت، اين حق را به خودش بدهد که شعارهايي غيرقابل اجرا بدهد؛ يا حتا شعارهايي که براساس نظام سياسي غيرممکن هستند. در هر صورت تصويري که در ذهن‏ها ساخته شده اين است که گروه‏هايي که ادعاي حذف شدن از قدرت مي‏کرده‏اند مجبور بوده‏اند شعارهاي فضايي بدهند.

اگر بخواهيم مصداقي‏تر سخن بگوييم، بايد بگوييم در انتخابات رياست جمهوري پيشين، بخش‏هايي از اصلاح‏طلبان از جمله دکتر معين و بخش‏هايي از اصول‏گرايان از جمله دکتر احمدي‏نژاد، شايد اين ادعا را داشتند. اما واضح است که سطح غلظت اين ادعا در ميان اصلاح‏طلبان بيش‏تر و پررنگ‏تر از اصول‏گرايان بوده است و لاجرم خواهد بود... . صرف‏نظر از اين، سطح عوامانگي شعارهاي انتخاباتي نيز درستي اين برداشت را تاييد مي‏کند.

و اما پوپوليست بودن دکتر احمدي‏نژاد پس از پيروزي در انتخابات رياست جمهوري محل نزاع فراوان بوده است؛ نزاع‏هايي که اکثرا خود آن‏قدر پوپوليستي و عوام‏فريب و بي‏مايه بوده‏اند که شايد نفع يا ضرري جز تاثيرات تبليغاتي روزنامه‏اي نداشته‏اند. دولت نهم را مي‏توان يکي از بي‏توجه‏ترين دولت‏ها نسبت به اقناع عمومي مردم دانست. دولت کار. آن‏چه در ادعاهاي مخالفان دولت نهم براي پوپوليست جلوه دادن اين دولت آورده شده هيچ سنخيتي با پوپوليست بودن ندارد. شايد يکي از انتقادات اساسي‏اي که مي‏توان به دولت دکتر احمدي‏نژاد وارد کرد همين باشد که در رفتارهاي خود آن‏چنان سنجيده رفتار نکرده است که بتواند سطح سرمايه اجتماعي را افزايش دهد.

به علاوه يکي از راه‏کارهاي توده‏گرايي و سوار شدن بر موج توده‏ها، مظلوم‏نمايي است؛ مظلوم‏نمايي در برابر چشمان مردم و غول ساختن از مخالفان؛ که «نمي‏گذارند کار کنيم». با کمک گرفتن از حافظه‏ي اندک تاريخي در مي‏يابيم که چه دولت‏هايي بيشترين حجم مظلوم‏نمايي را از خود بروز دادند؛ البته شکي نيست که دولت نهم هم از اين راهکار براي کنار زدن مخالفان خود استفاده کرده است؛ اما با دو تفاوت اساسي. اول آن‏که مظلوم‏نمايي دولت نهم خيلي کم‏تر و سطحي‏تر بوده است و دوم آن‏که اصولا مظلوم‏نمايي دولت نهم هيچ‏گاه هزينه‏اي براي مجموعه‏ي حاکميت نظام اسلامي نداشته است؛ در حالي که در -به عنوان مثال- دولت جناب آقاي خاتمي بيش‏تر مظلوم‏نمايي‏ها ناظر به محدوديت‏هايي ادعا شده، که مجموعه حاکميت بر آن وارد مي‏کرده است. به عبارت ديگر مظلوم‏نمايي‏هاي دولت نهم براي کنار زدن منتقدان بوده است در حالي که مظلوم‏نمايي دولت اصلاحات براي عقب راندن مجموعه حاکميت بوده است.

بي‏شک يک دولت پوپوليست و توده‏گرا نمي‏تواند طرح سهميه‏بندي بنزين را اجرا کند؛ آن هم با بي‏دقتي‏هايي که بيش‏تر وقت‏ها مستقيم با رضايت عمومي تو‏ده‏ها ارتباط دارد. البته از اين دست مثال‏ها فراوان است.

در هر حال يکي از پوپوليستي‏ترين سخن‏هايي که مي‏توان بر زبان راند، ادعاي پوپوليستي و توده‏گرا بودن دولت نهم است؛ ادعايي که تنها کارکرد دشمنانه و از سر بي‏حوصلگي دارد و حتا هيچ منطق روشني هم ندارد. تنها منطق روشن آن، نهادينه‏کردن اين ادعا است که رفتارهاي مردم‏دارانه‏ي دولت نهم از سر اعتقاد به حضور و رضايت مردم از نظام اسلامي نيست. ادعايي که اثبات کردن و حتا انداختن آن بر سر زبان‏ها يک پيروزي براي شکست‏خوردگان است.

و حرف آخر اين‏که همه‏ي افتخار ملي و ديني يک دولت اين است که بتواند سطح رضايت‏مندي بالايي را به خود جلب کند؛ از رضايت مردم نبايد ترسيد؛ آن‏چه ترس‏آور است، ناکارآمدي است؛ که نتيجه‏ي اوليه‏ي آن بي‏اعتمادي و نااميدي مردم نسبت به حاکميت خواهد بود.

قبلي اولي

يک قرباني تبخير هيتلري!