حرف‏هايي هست که بايد زد.

يک روز از پرکشيدن آيت‏الله مشکيني از دنياي ما گذشت.
آيت‏الله مشکيني از جنس انسان‏هايي بود که وصف جامعيت را مي‏توان درباره آن‏ها به کار برد.

نوشتن از اين‏چنين انسان‏هايي سخت است. به اندازه عمق جامعيت و بزرگي آن‏ها.

بيشتر سياست‏مدارها با ورود به مقامات رسمي و حکومتي، به تدريج از ديد مستقيم مردم دور مي‏شوند و سعي مي‏کنند نسبت به تحولات سياسي و اجتماعي و ... ساکت بمانند.
آيت‏الله مشکيني از آن دست انسان‏هايي بود که حضور فعال و پررنگ ايشان در رده‏هاي بالاي حاکميتي، از جمله رياست مجلس خبرگان نتوانست باعث دور شدن‏شان از مردم شود.

شخصيت آيت‏الله مشکيني را بدون اندکي غلو و پرگويي مي‏توان ازشخصيت‏هاي برجسته و تاثيرگذار تاريخ ايران دانست.

1- جامعيت علمي، سياسي، اجتماعي. در طول تاريخ، کم‏تر کساني را سراغ داريم که مانند حضرت امام خميني رحمة‏الله‏عليه داراي يک شخصيت چندوجهي باشند و ضمن قوت در سياست‏ورزي، شخصيت اخلاقي و مردمي داشته باشند و از بعد علمي هم ويژگي‏هاي برجسته‏اي داشته باشند.
انسان‏ها هميشه داراي نقاط مثبت و منفي هستند. مگر آن‏که معصوم باشند. اما اشتباهات برخي از همين انسان‏هاي غيرمعصوم، به حدي ناچيز است که به چشم نمي‏آيند. به هر روي، آيت‏الله مشکيني را مي‏توان يکي از شاگردان و فرزندان برجسته فکري و عملي پيامبران الاهي دانست.

2- اعتقاد و التزام به جامعيت اسلام. اين اعتقاد را شايد بتوان پايه اصلي جمهوري اسلامي دانست. اعتقادي که دين اسلام را مجموعه‏اي از نظام‏هاي مورد نياز براي ساحت‏هاي مختلف زندگي انساني مي‏داند و معتقد است که لحظه لحظه زندگي بشر مي‏تواند عبادت خدا به حساب آيد. در اين ديدگاه، عبادت لزوما نماز و روزه نيست و کارهايي که ممکن است هيچ شباهت ظاهري به عبادت هاي مرسوم نداشته باشند هم مي توانند عبادت باشند.

به يقين مي توان گفت که اعتقاد به اين اصل در وجود آيت الله مشکيني نهادينه شده بود و از همين رو بود که هيچ گاه عملي به جز خدمت به مردم و حرکت در مسير اسلام ناب از ايشان ديده نشد.

3- نمونه بارز آرمان‏گرايي عمل‏گرايانه. آيت‏الله مشکيني از معدود کساني بودند که هميشه شعارهاي‏شان عملي بود و کارهاي‏شان در راستاي آرمان‏ها. شخصيت‏هاي سياسي معمولا شعارهايي غيرقابل اجرا مي‏دهند و کارهايي غير آرماني مي‏کنند اما ايشان در سال‏هاي عمر خويش ثابت کرد که روراست بودن با مردم و صادق بودن با آن‏ها تضادي با اصول حاکميت در اسلام ندارد بلکه مي‏تواند موجب کارآمدي بيشتر شود.

4- رابطه نزديک با مردم، دور نشدن از مردم و توجه به مشکلات آن‏ها. معمولا نتيجه ناکارآمدي مسئولان اجرايي اين است که آن‏ها تلاش مي‏کنند براي حفظ وجهه خود، از ديد مردم و رسانه‏هاي خبري و اطلاع‏رساني دور بمانند. اما شخصيت‏هايي هم‏چون آيت‏الله مشکيني با تکيه بر رفتار وظيفه‏شناسانه و بي‏‏منت خود در قبال مردم، هيچ‏گاه لزومي به دور ماندن از ديد مردم نمي‏بينند. به علاوه ايشان از شخصيت‏هايي بودند که در تريبون‏هاي رسمي و غيررسمي از جمله نمازجمعه بر حقوق مردم و پايبندي به قانون اساسي در همه زمينه‏ها تاکيد داشتند. فارغ از همه محافظه‏کاري‏هاي مسئولانه.

به هر حال دنياي ما افتخار وجود بزرگ‏مردي چون آيت‏الله مشکيني در ميان خويش را از دست داد گرچه ايشان الگويي هميشگي، واقعي و غيرفانتزي از يک شخصيت اسلامي براي همه خواهند بود. و بي‏شک با ائمه اطهار و اولياي الاهي هم‏نشين. براي شادي روحش سوره مبارکه فاتحه را بر زبان جاري مي‏کنيم.